Ομιλίες

Ομιλία Α΄

  «ΑΙΡΕΣΙΟΜΑΝΙΑ  ΔΟΝΚΙΧΩΤΙΚΗ  ΚΑΙ  Η  ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ  ΤΗΣ  ΑΓΑΠΗΣ»

ΑΘ. ΚΟΤΤΑΔΑΚΗΣ

     «Πιο εύκολα βρίσκεις ένα θεό στην-αρχαία-Αθήνα, παρά έναν άνθρωπο»-Πετρώνιος! Αντίστοιχα σήμερα, πιο εύκολα βρίσκεις σε θρησκευτικό Ιστότοπο μια … αίρεση, και έναν αιρετικό    συνακόλουθα έναν … Ηρακλή της Ορθοδοξίας, ή και … "σωτήρα" της -πειραιώτικα, «τζάμπα μάγκα»-να τον περιμένει με αναμμένη την … πυρά, παρά έναν ορθόδοξο πιστό! Τελευταία «αίρεση» η «μετά-πατερική ή συναφειακή θεολογία». Προφανώς η απόπειρα κάποιων-επιτυχής ή όχι-να εκπέμψουν με σήματα της σημερινής εποχής, την Αλήθεια της Εκκλησίας-«Χριστός χθες και σήμερον ο αυτός και εις τους αιώνας»-την οποία ιδιαίτερα οι Μεγάλοι Πατέρες της Εκκλησίας εξέπεμψαν με σήματα κατάλληλα για τους δέκτες των ανθρώπων της εποχής τους! Ιεροεξεταστές στην Ορθόδοξη Εκκλησία; 

     Αλλά!! «Η Ορθοδοξία ευνοεί και προστατεύει τη μέγιστη ελευθερία των θεολογικών γνωμών μέσα στα πλαίσια της μιας παραδόσεως. Η Εκκλησία ξεπερνά κάθε σχολή, ενώ ταυτόχρονα τις περιέχει όλες. Όμως κανένα κείμενο,  εκτός από τους δογματικούς ορισμούς των συνόδων, δεν μπορεί ποτέ να αξιώσει «συμβολικό» κύρος. Το δόγμα είναι αρκετό. Έχει θέση «κλειδιού» και έτσι αποκλείει κάθε «μονότυπο» ή «γενική γραμμή» στη θεολογία»-Π. Ευδοκίμοφ, «Η Ορθοδοξία», σ.241.

     Αν μάλιστα σερφάρεις στο θέμα: «Ορθοδοξία και Δύση», Σχέσεις Εκκλησιών, Διάλογοι, Οικουμενική Κίνηση, θα νομίσεις πως γέμισε με «παπικούς», «οικουμενιστές»,  «συγκρητιστές» και άλλα «άνθη του κακού» η Εκκλησία μας! Το δρόμο εδώ άνοιξε η περιβόητη, «στροφή στην Ορθοδοξία» τη δεκαετία του 60 με την όχι δυσδιάκριτη urbi et orbi διακήρυξη: «Η Ανατολή το φως, η Δύση το σκότος»! Η οποία, «κρίμασιν οις οίδε ο Κύριος», άρχισε να διαχέεται στον Ελλαδικό χώρο, την ώρα που οι μακαριστοί, Οικουμενικός Πατριάρχης Αθηναγόρας και Πάπας Παύλος ο Στ, απαγγέλλοντας την «Κυριακή Προσευχή» στα Ιεροσόλυμα, ανηφόριζαν στο Γολγοθά της αδελφικής συνάντησης, σχέσης, και ειλικρινούς διαλόγου Ορθόδοξης και Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας, ύστερα από εννιά αιώνες!

     «’Εν τη οικία του πατρός μου μοναί πολλαί εισίν’-Ιω.14,2. Οι διαφορές αντιπροσωπεύουν τις διάφορες όψεις του ίδιου πλούτου, όταν ο οίκος του Θεού, η Εκκλησία, είναι μία. Το αμάρτημα δεν είναι διόλου η διαφορετικότητα, αλλά το παρά φύσιν γεγονός ότι στη μία Εκκλησία, αντιτάσσονται «πολλές», ότι «κάποια στιγμή, η αγάπη της ενότητας, ο ίδιος ο πόθος να είμαστε «εν», έχει στερέψει. Κατά το ανθρώπινο στοιχείο των, τόσο η Ανατολή, όσο και η Δύση, είναι το ίδιο ένοχες, και η κοινή αυτή ενοχή δημιουργεί επιτακτικά την αξίωση για βαθύτερη μετάνοια. Βέβαια, σε τελευταία ανάλυση, η αλήθεια είναι εκείνη που πείθει, αλλά και όποιος δίδει μαρτυρία γι αυτήν, οφείλει να υψώνεται στο επίπεδο του μαρτυρούμενου»-ανωτέρω σ. 452.

     Δεν έχει νόημα να πω ότι, όταν διάβασα τα τελευταία στην 9^η συνάντηση ορθόδοξων νέων-Καλάβρυτα 1994-παρά λίγο να με πάρουν νε τις πέτρες. Έχει όμως τεράστια αξία να επισημάνω ότι κάτι παραπλήσιο ίσως προκάλεσε «άγγιγμα ψυχής» σ’ αυτούς τους Δυο Πρώτους! Και, τους οδήγησε σε αμοιβαία τολμήματα-«Άρση Αναθεμάτων»-και από πλευράς Ορθόδοξης Ανατολής, που μας ενδιαφέρει εδώ, στην επικύρωση, με αλλεπάλληλες «Παν-Ορθόδοξες Συνοδικές Αποφάσεις», της συνέχισης ανάβασης στο Γολγοθά των αδελφικών σχέσεων και του διαλόγου της Ορθόδοξης Εκκλησίας με τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία-όχι «παπική», ούτε «εκκλησία», ούτε πολύ περισσότερο, «θεολογικόν έκτρωμα του Βατικανού», που διάβασα σε επισκοπικό έγραφο-της μετοχής στο Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών και την Οικουμενική Κίνηση, τελευταία-2008-του διαλόγου και με άλλες θρησκείες-Ιουδαϊσμός, Ισλάμ κλπ.

     Δεδομένου, μάλιστα, ότι στην προηγηθείσα  μακρά περίοδο, η Ορθόδοξη Ανατολή υπέστη όχι λίγα, λίαν επιεικώς, ατυχή από τη Ρωμαιοκαθολική Δύση, έγινε έτσι περίτρανα φανερό ότι η καρδιά της Ορθοδοξίας χτυπάει δυνατά στο σφυγμό της Αγάπης  ! Ότι, το «αληθεύοντες εν αγάπη»-Παύλος-είναι γι αυτήν αξίωμα, που το επικυρώνει σε κάθε Λειτουργία, όπου η απαγγελία του «Πιστεύω» πατάει γερά στο προηγούμενο, «αγαπήσωμεν αλλήλους» ! Και καθώς πολλοί πιστοί κάνουμε το σημείο του Σταυρού κατά την εκφώνηση του άρθρου: «Εις Μίαν, Αγίαν, Καθολικήν, και Αποστολικήν Εκκλησίαν», σφραγίζουμε με την ύψιστη ιερότητα τη βαθιά μας συνείδηση και αίσθηση ότι: «Γνωρίζουμε πού είναι η Εκκλησία, δεν έχουμε όμως την εξουσία να εκφέρουμε κρίση και να πούμε, πού δεν είναι η Εκκλησία»- σ. 462.

      Κατά ταύτα: «Ειρήνη ημίν», αδελφοί! Φαμφαρονισμοί, πυρές, και άλλα δυτικά μεσαιωνικά εργαλεία, δεν πέρασαν στα όρια της Ορθοδοξίας, και πάντως δεν έχουν πέραση σήμερα! Μην πάτε να βγάλετε αίρεση και αιρετικό λαγό πίσω από κάθε πέτρα ! Και επειδή παρόμοιες «επιδόσεις» έχουν μακρά ιστορία, δε θα έβλαπτε να διαβάσουμε όλοι-ιδιαίτερα ίσως οι «κυνηγοί» αιρετικών κεφαλών-το ακόλουθο γραπτό:   

     «Επειδή δε οι φιλολοίδωροι τους πολλούς συνήρπασαν, ως βλασφήμω μη προσέχειν τω Ωριγένη, μικρά διελθείν περί τούτων ουκ άκαιρον ηγούμαι. Οι ευτελείς και αφ’ εαυτών μη δυνάμενοι φαίνεσθαι, εκ του ψέγειν τους εαυτών κρείττονας δείκνυσθαι βούλονται. Τούτο πέπονθε πρώτος Μεθόδιος της εν Λυκία πόλεως λεγομένης Ολύμπου επίσκοπος, είτα  Ευστάθιος, ο της εν Αντιοχεία προς ολίγον Εκκλησίας προστάς, και μετά ταύτα Απολινάριος, και το τελευταίον ο Θεόφιλος. Αύτη των κακολόγων τετρακτύς, ου κατά ταυτόν ελθόντες, τον άνδρα διέβαλον, άλλος γαρ δι’ άλλο επί την κατ’ αυτού κατηγορίαν εχώρησαν δεικνύντες έκαστοι, ως ο μη διέβαλλον, τούτο πάντως εδέξαντο. Επειδή γαρ άλλος άλλου δόγματος ο καθείς επελαμβάνοντο, δήλον ως έκαστος, ο μη έσκωπτεν, τούτο ως αληθές πάντως εδέχετο, τω αποσιωπάν επαινών τούτο ο μη διέβαλλε. Μεθόδιος μεν ουν πολλά καταδραμών του Ωριγένους, ύστερον ως εκ παλινωδίας θαυμάζει τον άνδρα εν τω διαλόγω ω επέγραψε «Ξενώνα». Εγώ δε τι και πλέον εκ της εκείνων αιτιάσεως εις σύστασιν Ωριγένους φημί. Οι γαρ κινήσαντες όσα περ ώοντο μέμψεως άξια, δι’ ων ως κακώς δόξαντα περί της Αγίας Τριάδος ουδ’ όλως εμέμψαντο, δείκνυνται περιφανώς την ορθήν ευσέβειαν μαρτυρούντες αυτώ. Ούτοι μεν ουν δια του μη μέμψασθαι μαρτυρούσιν αυτώ. Αθανάσιος δε, ο της «ομοουσίου» πίστεως υπερασπιστής, εν τοις κατά Αρειανών λόγοις μεγάλη τη φωνή μάρτυρα της οικείας πίστεως τον άνδρα καλεί, τους εκείνου λόγους τοις ιδίοις συνάπτων και λέγων: «Ο θαυμαστός», φησί, «και φιλοπονώτατος Ωριγένης τάδε περί του Υιού του Θεού τη ημετέρα δόξη μαρτυρεί, συναϊδιον αυτόν λέγων τω Πατρί»! Έλαθον ουν εαυτούς οι λοιδορήσαντεε Ωριγένην βλασφημήσαντες και τον επαινέτην αυτού Αθανάσιον»- Σωκράτη του Σχολαστικού Εκκλησιαστική Ιστορία 6,13. Οία φησίν ο συγγραφεύς υπέρ Ωριγένους.

      Κι αν προσθέσουμε εδώ ότι οι, Μ. Βασίλειος και Γρηγόριος ο Θεολόγος συνέταξαν «Φιλοκαλία»-Ανθολόγιο-έργων του Ωριγένη, και, με τους Μ. Αθανάσιο, Γρηγόριο Νύσσης, Ιωάννη Χρυσόστομο, Αμβρόσιο Μεδιολάνων σκέπαζαν με το χιτώνα της αγάπης τους τις αποκλίσεις του, ως ατομικές «γυμνασίες-ακροβασίες-του φιλόπονου Αλεξανδρινού», ενώ ένας «Λόγος κατά Ωριγένους …», γραμμένος από τον αυτοκράτορα Ιουστινιανό με αποδέκτη τον Πατριάρχη Μηνά, απετέλεσε τη θρυαλίδα που «έκαψε» το μεγάλο Αλεξανδρινό, θα καταλάβουμε πού βγάζει αυτός ο δρόμος! Αφήνω ότι και μετά την καταδίκη του Ωριγένη, «ουδέποτε η Θεολογία εν τη Ανατολική Εκκλησία απεξενώθη εντελώς από των χαρακτηριστικών εκείνων τα οποία η προσωπικότης του προσέδωσεν εις αυτήν»-Δ. Μπαλάνος.

     Τέλος, επειδή «οι καιροί ου μενετοί» πια, αξίζει να προσεχθεί και το ακόλουθο. «Ωστόσο, όταν οι δούλοι του αγαθού εξασθενούν, το έργο των αναλαμβάνεται από δυνάμεις αλλιώτικες, σημειωμένες με την αντίθετη σφραγίδα, και η σύγχυση ξεσπά…»-ανωτέρω σελ. 409. Μάλλον σ’ αυτό το σημείο είμαστε σήμερα. Ας αφήσουμε, λοιπόν, τα τοιαύτα, ιδιαίτερα όσοι, «αφ’ εαυτών μη δυνάμενοι φαίνεσθαι, εκ του ψέγειν τους εαυτών κρείττονας δείκνυσθαι βούλονται». Ας ανοιχτούμε στον τρόπο Ορθόδοξης ζωής που προδιαγράφουν οι δίδυμες, ομοούσιες και αχώριστες εντολές του Χριστού-Αγάπη στο Θεό και αγάπη στον πλησίον»-που είναι και αυτό που κάνει τη διαφορά, μήπως και δούμε φως στο Ορθόδοξο, και ευρύτερα το χριστιανικό τούνελ!