"Η ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΜΕΓΑΛΩΝ ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΩΝ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ"

«Η  ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΜΕΓΑΛΩΝ ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΩΝ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ»*

ΑΘ.  ΚΟΤΤΑΔΑΚΗΣ

     Προσκυνητής στην περίφημη Βασιλική του Αγίου Μάρκου-Βενετία-θαύμαζα την αποτύπωση της ευσέβειας στην εκπληκτική ψηφιδωτή αγιογραφία που καλύπτει όλο το ναό. Όταν, κάποιοι προχώρησαν διακριτικά στο εμπρός αριστερά εσωτερικό παρεκκλήσι, όπου έφτασε ο Ρωμαιο-Καθολικός ιερέας κρατώντας ευλαβικά το Άγιο Ποτήρι με τον αιώνια Ερχόμενο σε καρδιές που «ανοίγουν τη θύρα στο χτύπημά του». Έκανα ορθόδοξα το σημείο του Σταυρού, και η σκέψη πέταξε στους τρεις Σταυρούς που έχω στο σπίτι μου, τον Ορθόδοξο, με τη βυζαντινή αποτύπωση της Σταύρωσης, το Ρωμαιοκαθολικό, με το Χριστό ολόσωμο σε στάση «τετέλεσται», και έναν όμοιό του σε υπαίθριο προσκυνητάρι, που τον λογαριάζω για Προτεσταντικό, γιατί μου τον έφεραν από χώρα αντίστοιχου δόγματος. Αυτοί οι Σταυροί μου θυμίζουν καθημερινά το τριχοτομημένο «Σώμα του Χριστού των αιώνων», το νέο μαρτύριο της Αγάπης του, αυτό που προκάλεσαν με «κοινή ενοχή»-Π. Ευδοκίμοφ-τούτη τη φορά οι δικοί του, και το συνεχίζουν κοντά χίλια χρόνια, «χωρίς αιδώ, χωρίς ντροπή»…

     Ο κρεμάμενος στους τρεις Σταυρούς είναι το ίδιο Πρόσωπο, το Δεύτερο της Αγίας Τριάδος, «Χριστός ο αληθινός Θεός ημών», που ως άνθρωπος επιτέλεσε στο Γολγοθά «το πιο μεγάλο γεγονός», το μέγα θαύμα, αποκάλυψε την άβυσσο της Αγάπης του Θεού. Οι όποιες πολιτισμικές ζωγραφικές εκδοχές της Σταύρωσης, είναι σταλαματιές προσδιορισμού του αβυσσαλέου μυστηρίου του Προσώπου του σε χαώδη απόσταση από την ουσία του ! Εικονίζουν τη μικροψυχία των δικών του, την αδυναμία τους να ανοιχτούν στην Αγάπη, τον πυρήνα της Αλήθειας του. Και τούτο, παρά τον «αποφατισμό της γνώσης», που θέλει την Αλήθεια πέρα από λογικές, λεκτικές ή άλλες οριοθετήσεις, και παρά το ρητό «μη γένοιτο» του Παύλου στο αμείλικτο ερώτημα, «μεμέρισται ο Χριστός;».(1)

     Δεν ξέρω αν υπάρχει προσευχή που ν’ αρχίζει: «Ορθόδοξε Χριστέ … Ρωμαιοκαθολικέ … Προτεστάντη ! Ξέρω ότι έχω προσευχηθεί και στους τρεις Σταυρούς. Δεν ξέρω αν έτσι αναιρώ για λίγο την τριχοτομημένη πραγματικότητα ή αν την διεμβολίζω … Ξέρω ότι ζω σε όνειρο, σε «νόστο», ότι δραπετεύω στην ατμόσφαιρα της αδιαίρετης, «Μίας, Αγίας, Καθολικής και Αποστολικής Εκκλησίας». Τότε που οι ηγέτες της δε λογάριαζαν τη διαφορά ως αμάρτημα, ούτε την εξωθούσαν σε αναίρεση της παρακλητικής προσδοκίας του Χριστού, «ίνα εν ώσιν» ! Και όχι μόνο, αλλά παραχωρούσαν την τιμή της Λειτουργικής Ευχαριστίας στο διαφωνούντα αδελφό, και τον προέπεμπαν με ασπασμό αγάπης, «πάσης της Εκκλησίας ειρήνην εχόντων, των τηρούντων και μη τηρούντων» ! Περίπτωση Πάπα Ανίκητου και Επίσκοπου Σμύρνης Πολύκαρπου, Μαρτύρων της Εκκλησίας αμφοτέρων !

     Όνειρο χαμένο αιώνες τώρα αυτό … Όνειρο που τελειώνει γρήγορα το δικό μου ! Ο Σταυρός του δωματίου επιβάλλει νόστο από το «νόστο» ... Ζούμε στην εποχή της αντιστροφής των μεγάλων αντιστροφών του Χριστού ! Στην εποχή που, η απαίτηση των δυο Ζεβεδαίων και η αγανάκτηση «των δέκα … περί Ιωάννου και Ιακώβου», είναι το «βασικό ένστικτο» της ζωής της Εκκλησίας ! Ενώ το αυστηρό: «Ουκ οίδατε τι αιτείσθε» του Χριστού στους δυο, και τα ακόλουθα σε όλους, τα πήρε ο άνεμος ! Η Εκκλησιαστική Ηγεσία Δύσης και Ανατολής υπέκυψε στον πειρασμό, προτίμησε την παλιά συνταγή: «Οι δοκούντες άρχειν των εθνών κατακυριεύουσιν αυτών, και οι μεγάλοι αυτών κατεξουσιάζουσιν αυτών»(2). Λες και δεν ξεκαθάρισε ο Χριστός ότι: «Ουχ ούτως έσται εν υμίν» ! Ή δεν προσδιόρισε: «Ος αν θέλει μέγας γενέσθαι εν υμίν, έσται υμών διάκονος, και ος εάν θέλει εν υμίν είναι πρώτος, έσται πάντων δούλος». Το πιο σπουδαίο, λες και δε σφράγισε με την αιμάτινη αυτό-προσφορά του, «λύτρον αντί πολλών», ότι στη δική του κοινωνία πρώτος είναι το θύμα !

     Δέκα αιώνες τώρα το «βασικό ένστικτο», αναιρεί το πυρηνικό κέντρο ζωής της Εκκλησίας, την Αγάπη. Οι ηγέτες της αρνούνται το πρωτείο της διακονίας, το «μανικό έρωτα» του Σταυρού και  του Γολγοθά ! Προτιμούν τα σταυρικά υποκατάστατα. Κάποτε και τον εμπαιγμό: «Δούλος των δούλων του Θεού», και … εκφραστής του πιο εξουσιαστικού μονόδρομου.

     Να ικετεύει άραγε πάλι ο Χριστός: «Πάτερ, άφες αυτοίς, ου γαρ οίδασι, τι ποιούσιν»; Ή μήπως αυτή η «αντιστροφή των μεγάλων αντιστροφών του» αγγίζει τα όρια της βλασφημίας κατά του Αγίου Πνεύματος; Κι αν επαναλαμβάναμε «εβδομηκοντάκις επτά» της ημέρας την καρδιακή προσευχή «Κύριε Ιησού Χριστέ, Υιέ του Θεού, ελέησε μας τους αμαρτωλούς», θα συγχωρούσε η Αγάπη του την «κοινή ενοχή» μας, χωρίς κάποιον άλλο βηματισμό από μέρους μας;

********

     Αφορμή για τις σκέψεις αυτές έδωσε, η συνάντηση Πάπα Ιωάννη Παύλου Β. και Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου-Ιούνιος 1995-και, κάποιες θεωρήσεις της στον Τύπο από έγκυρες υπογραφές, με κοινό γνώρισμα και στόχο να τελειώσει το όνειρο ! Να κλείσει η μετρημένων ωρών αίσθηση «νόστου» σε εποχή αδιαίρετης Εκκλησίας ! «Μάχαιρες δίστομες» σε ψυχές αφελότητας καρδίας νηπίων του Θεού, που δεν πρόλαβαν να χαρούν το χειροκρότημά τους…  

     Αιώνες τώρα τα βήματα προσέγγισης μηδαμινά, τα τελευταία εξήντα χρόνια μικρά, αλλά γενναία. Σαν κάτι να αλλάζει ! Σήμα κατατεθέν τα υψωμένα σε ανοιχτή αγκαλιά χέρια του λυγερόκορμου κατάλευκου Γέροντα της Ορθοδοξίας, μακαριστού Οικουμενικού Πατριάρχη Αθηναγόρα, και η ανταπόκριση του τότε Πάπα Παύλου Στ-Δεκαετία1960 ! Δυναμική του, η κοινή προσευχή στα Ιεροσόλυμα: «Πάτερ ημών» ! Με το «ημών» να ηχεί ως, «των δούλων σου των αναξίων», των παιδιών της «κοινής ενοχής» για την αναίρεση της παρακλητικής προσδοκίας του Χριστού σου, «ίνα εν ώσιν». Ακολούθησε η άρση των επονείδιστων λιβέλων του 1054 Ρώμης-Κωνσταντινούπολης-1965. Το «τείχος του αίσχους» της έχθρας ράγισε, ο «ογκόλιθος» του χωρισμού, βέβαια, έμεινε ….

     Δεν ξέρω πόσο κατανοούν οι Ρωμαιοκαθολικοί αδελφοί του Χριστού αυτή τη δυναμική. Σε πολλούς Ορθόδοξους ο Σταυρός της πέφτει βαρύς, τους βρίσκει ανέτοιμους να τον δεχτούν. Κρίνει όμως αν έχει απομείνει μέσα μας κάτι από ουσία Εκκλησίας, από Αγάπη. Κρίνει αν η Ορθοδοξία είναι η άγρυπνη συνείδηση της Αλήθειας της Εκκλησίας, ή απλώς η ανατολική της περιχαράκωση ! Ανοίγοντας τη μεγάλη αγκαλιά του ο μακαριστός Αθηναγόρας, θέλησε να υπομνήσει προς κάθε κατεύθυνση στο όνομα της Ορθοδοξίας ότι, Εκκλησία θα πει Αγάπη χωρίς όρους και όρια, Αγάπη που τα αλλάζει όλα ! Ότι, είναι η ώρα, που Ορθόδοξοι, Ρωμαιοκαθολικοί, και οι άλλοι χριστιανοί οφείλουν να δείξουν ότι επιθυμούν τουλάχιστον ατμόσφαιρα Αδελφοσύνης ! Εξήντα χρόνια από τότε δοκιμάζεται, τι αντίκρισμα έχει αυτός ο πολύτιμος θησαυρός στη μια ή στην άλλη όχθη. Και το καίριο πρόβλημα είναι, αν υπάρχουν σε όλες τις όχθες μορφές διορατικές, ρωμαλέες, με ταπείνωση, αγία διάκριση, πλησμονή αγάπης, αποφασισμένες να ανατρέψουν την αντιστροφή των μεγάλων αντιστροφών του Χριστού, αρχίζοντας από την περίπτωσή τους !

********

     Αλλά ας έρθουμε στη συνάντηση των δυο Πρώτων Ρωμαιοκαθολικής Δύσης και Ορθόδοξης Ανατολής, και ας δούμε κάποια στιγμιότυπα και κάποια λειτουργικά, που «έβγαλε στον αέρα» η Τηλεόραση. Όπως, τον Πάπα να υποδέχεται τον Οικουμενικό Πατριάρχη, και τους δύο να ασπάζονται αλλήλους «φιλήματι αγίω». Εικόνες που αποτυπώνονται θετικά μέσα μας, καθώς η Τηλεόραση δεν μπορεί να δείξει τα ατυχή υποστρώματά τους. Κλείνει έτσι έξω τον πικρό σκεπτικισμό, και αφήνει να λειτουργήσει το όνειρο ! Τους έδειξε να συμβαδίζουν ο ένας πλάι στον άλλο, ως «ισότιμοι και ισόκυροι» αδελφοί του Χριστού, κατά το σχετικό Κανόνα της Δ΄ Οικουμενικής Συνόδου, που απονέμει στον Κωνσταντινουπόλεως ίσα πρεσβεία τιμής με το Ρώμης, «δια το είναι αυτόν Επίσκοπον Νέας Ρώμης». Τους έδειξε και στο γνωστό Παπικό εξώστη να διαμηνύουν στους πιστούς την ευλογία της Αγάπης του Θεού. Έδειξε όμως και το «Αμήν» των πιστών, δοσμένο σε ένα από καρδίας θερμό χειροκρότημα, εύγλωττο της προσδοκίας τους ! Και, όσοι παρακολούθησαν αυτά σε παγκόσμια μετάδοση, έκαναν μεγάλη χαρά, ένιωσαν να χαράζει η αυγή της αδελφοσύνης !

     Αλλά η Τηλεόραση «έβγαλε στον αέρα» και το πιο σημαντικό, την «ημιτελή Λειτουργία». Επεκτείνοντας την κοινή προσευχή στα Ιεροσόλυμα, Πάπας και Οικουμενικός Πατριάρχης προέστησαν ως τα μισά της Λειτουργίας και κάτι ! Ανοίχτηκαν σε μια Λειτουργική «ατέλεστη τελειότητα», ενδεικτική του πού μπορεί να ευλογήσει η Αγάπη του Θεού να φτάσουν στο μέλλον. Μεγάλο βήμα για την ώρα ! Από τις οργιαστικές αθλιότητες του 1204, στην «ημιτελή Λειτουργία» !  «Είη το Όνομα Κυρίου ευλογημένον».    

     Το συλλείτουργο αυτό τελέστηκε παρά τον «ογκόλιθο», και σε μέρα συμβολική, 29 Ιουνίου, Πέτρου και Παύλου με Λειτουργό τον αιώνια Ερχόμενο ! Αφήνω καθένα να κρίνει τι δείχνει ο χαρακτηρισμός του, «χολυγουντιανή θρησκευτική παράσταση», ή ο υποβιβασμός: «Ε, και τι έγινε; Πάπας και Οικουμενικός Πατριάρχης τέλεσαν μαζί τη Λειτουργία των Κατηχουμένων» ! Θαρρώ ότι, αν δούμε εδώ με ευρύτητα τις ορθόδοξες θεολογικές και εκκλησιολογικές προϋποθέσεις, το συγκεκριμένο συλλείτουργο θα μπορούσε να ολοκληρωθεί με από κοινού τέλεση της Θείας Ευχαριστίας από του δυο Πρώτους ! Και, τούτο θα αποτελούσε μια προωθημένη Λειτουργική στρατηγική Αγάπης από πλευράς Ορθοδοξίας. Αυτό δε σημαίνει ότι δε θα προκαλούσε και τεκτονικό σεισμό. Γι αυτό διακριτικά αποφεύχθηκε.

     Γίνομαι πιο συγκεκριμένος. Η ορθόδοξη Λειτουργική Ερμηνευτική θέλει στη Λειτουργία να ιερουργούμε-ζωντανεύουμε μυστικά και ζούμε άμεσα-την όλη ζωή του Χριστού. Στο πρώτο μέρος της, τη «Λειτουργία του Λόγου ή του Ευαγγελίου» ιερουργούμε τη ζωή του Χριστού από τη Γέννηση ως το κήρυγμα της Βασιλείας. Άρα, στο συγκεκριμένο συλλείτουργο, με τις ευχές των δύο Πρώτων και το λαό να, «επευφημεί λέγων το Αμήν»-Ιουστίνος-ο Χριστός ήρθε ανάμεσά μας, και μας δίδαξε, όπως τότε στους Εβραίους, το ίδιο εκείνο Ευαγγέλιο. Αφού, λοιπόν, αυτό είναι το ορθόδοξο βιωματικό γεγονός, μπορεί ο καθένας να κρίνει πόσο σημαντικό είναι το συλλείτουργο των Δυο Πρώτων ως «τα μισά της Λειτουργίας», λαμβανομένου υπόψη ότι, το σημείο αιχμής του Ευαγγελίου της Βασιλείας είναι η Αγάπη χωρίς όρους και όρια !.Πράγμα που ισχύει και τώρα που: «Είμαστε όλοι ενωμένοι γύρω από την ίδια Βίβλο, όσο είναι κλειστή. Μόλις όμως την ανοίγουμε, ακολουθούμε ο καθείς τις παραδόσεις μας, και καταλήγουμε σε διαφορετικές αναγνώσεις»-Π. Ευδοκίμοφ.

     Υπάρχει όμως κι εκείνο το, «και κάτι», ως τα μισά της Λειτουργίας και κάτι-που δεν είναι πιο λίγο σημαντικό, ούτε μπορούμε να το προσπεράσουμε, γιατί ανήκει στο δεύτερο μέρος της Λειτουργίας, τη «Λειτουργία Ευχαριστίας», ήγουν την πορεία του Χριστού στο Πάθος και την Ανάσταση. Πορεία που οι δυο Πρώτοι και ο λαός, ξεκινούν ως «οι τα Χερουβείμ μυστικώς εικονίζοντες», και, φτάνουν να απαγγέλλουν στα Ελληνικά από κοινού το Σύμβολο της Πίστεως απαραχάρακτο. Όπως ψηφίστηκε στις Οικουμενικές Συνόδους Νικαίας-Κωνσταντινουπόλεως, όπως το ομολογεί η Ορθόδοξη Εκκλησία, χωρίς το περιλάλητο Filioque-«και εκ του Υιού» ! Και, ανταλλάσσουν αδελφικό ασπασμό αγάπης. Άρα: Εκείνη τη στιγμή, στη συγκεκριμένη Λειτουργία, καλύφτηκε η θεμελιώδης θεολογική προϋπόθεση λειτουργικής κοινωνίας, η ενότητα της πίστεως. Τα άλλα, Πρωτείο, Αλάθητο, κυρίως Κοσμική Εξουσία-ο «Ογκόλιθος»-για την Ορθοδοξία είναι ανύπαρκτα, ως άγνωστα στην Ενωμένη Εκκλησία των οκτώ πρώτων αιώνων! Ο Οικουμενικός Πατριάρχης όμως αποσύρθηκε στη διακεκριμένη θέση του, δεν έμεινε να τελέσουν μαζί το Μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας !

     Και το ερώτημα είναι: Η ομολογία της πίστης της αδιαίρετης, «Μιάς, Αγίας, Καθολικής και Αποστολικής Εκκλησίας» εις επήκοον όλων, δεν είναι αρκετή να οδηγήσει στην Κοινωνία του Αγίου Πνεύματος; Γιατί φυσικά δεν έχουν πέραση τα ευρηματικά: «Ο Πάπας δεν μπορούσε να κάνει αλλιώς, αφού απάγγειλε το «Πιστεύω» στα Ελληνικά, όπου το «Filioque» δεν υπάρχει ! Με τέτοια επινοήματα δε γυρίζει πίσω αυτό που άκουσε όλος ο κόσμος, η απαγγελία του Συμβόλου της Πίστεως απαραχάρακτου ! Άλλωστε, ο Πάπας όταν συνέχισε μόνος του, δεν το επανέλαβε στα Λατινικά με το Filioque, θεώρησε δεδομένη την απαγγελία του στα Ελληνικά, θεωρητικά και την ομολογία της πίστης της αδιαίρετης Εκκλησίας, και προχώρησε μόνος στο Μέγα Μυστήριο.

     Έτσι όμως φάνηκε ότι, για τους Δυο Πρώτους δεν άρκεσε η ενότητα της πίστης να οδηγήσει στην Κοινωνία του Αγίου Πνεύματος. Και δεν άρκεσε, γιατί δεν είχε στρωθεί το χαλί της χωρίς όρους και όρια Αγάπης για να περάσει. Φάνηκε ότι, «η επιθυμία-απαίτηση των δυο Ζεβεδαίων και η αγανάκτηση των δέκα περί Ιωάννου και Ιακώβου» είναι πιο δυνατή ! Τελικά ότι, η ανατροπή της αντιστροφής των μεγάλων αντιστροφών του Χριστού είναι πιο δυνατή από την Αγάπη που «πάντα στέγει, πάντα πιστεύει, πάντα ελπίζει, πάντα υπομένει», και, «ουδέποτε εκπίπτει», και χωρίς την οποία, «ουδέν εστί γενέσθαι των δεόντων», που θα έλεγε ο Δημοσθένης !   

*******

     Αυτός είναι «ο γόρδιος δεσμός», που οφείλουμε να λύσουμε ή να κόψουμε οι χριστιανοί σήμερα, αντιλαμβανόμενοι ότι το «βασικό ένστικτο» δε βγάζει πια πουθενά. Ο 21^ος αιώνας έχει εισβάλει ορμητικά με κοσμογονικές αλλαγές. Δεν μπορούμε να προχωρήσουμε με την Εκκλησία γυμνή από τη λαμπρή, πλην, αιμάτινη πορφύρα της Αγάπης. Επείγει να ανοιχτούμε σε  ατμόσφαιρα αδελφοσύνης σαν εκείνη της αδιαίρετης Εκκλησίας, σαν εκείνη των Πάπα Ανίκητου και Επίσκοπου Σμύρνης Πολύκαρπου, Μαρτύρων της Εκκλησίας αμφοτέρων !

     Όσο κι αν στον Ελλαδικό χώρο ο μανιχαϊσμός του, «η Ανατολή το φως, η Δύση το σκότος», σηκώνει τελευταία το θλιβερό κεφάλι του θεωρώντας τα τοιαύτα σχεδόν αιρετικά, αυτό το συλλείτουργο «ως τα μισά της Λειτουργίας και κάτι», που τελέστηκε υπάρχοντος του «ογκόλιθου»-Πρωτείο, Αλάθητο, Κοσμική Εξουσία, ανύπαρκτα ουσιαστικά και τυπικά για την Ορθοδοξία ως άγνωστα στην ενωμένη Εκκλησία-είναι μια προωθημένη ορθόδοξη λειτουργική στρατηγική Αγάπης. Άλλωστε οι μέχρι τώρα συναντήσεις Οικουμενικού Πατριάρχη ή άλλων Ορθόδοξων Εκκλησιαστικών ηγετών με τον Πάπα, γίνονται ως συναντήσεις αδελφών Επισκόπων της Εκκλησίας με τον primus inter pares, τίποτε παραπάνω, όσα αξιώματα ή τίτλους κι αν έχει αποδώσει εις εαυτόν ο Πάπας !

     Και είναι βέβαια άκομψο, όχι πρωτότυπο-«έρις της περιβολής»-που ο Πάπας διάλεξε αυτή τη μέρα να επιδώσει το «παλλίον»-ωμοφόριο-σε τρεις Επισκόπους της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας, συστήνοντας εαυτόν ως υπέρ-επίσκοπο και πηγή της επισκοπικής εξουσίας. Είναι φυσικά de facto όπου το έχει επιβάλλει. Εμείς όμως τι είχαμε, τι χάσαμε ! Κι ας μην πούμε ότι το «παλλίον» στην Ελλαδική Εκκλησία … απονέμει ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, αφού χωρίς τη γνωστή «Διαβεβαίωση» κανένας Επίσκοπος δεν μπορεί να ασκήσει καθήκοντα στη Συνοδικά κληρωθείσα σ’ αυτόν Μητρόπολη ! Ας επιμείνουμε όμως ότι, οφείλουμε να καταλάβουμε πως τα αξιώματα στην Εκκλησία δεν είναι θεσμοί εξουσιαστικοί, αλλά δυνατότητες σταυρικής διακονίας-«ο ποιμήν ο καλός την ψυχήν αυτού τίθησιν υπέρ των προβάτων»-και μόνο από τούτο δικαιώνονται.

     Τώρα, επειδή τα πράγματα δεν ξαναγυρίζουν στην εποχή της αδιαίρετης Εκκλησίας, μάλιστα, στην υπέρ-απλουστευτική εκδοχή που παίρνει υποσυνείδητα μέσα μας, τα σημερινά δεδομένα και αυτά των ερχόμενων χρόνων ωθούν σε ένα ρεαλισμό, αν δεν τον επιβάλλουν ως κατεπείγοντα. Οι αιώνες που κύλησαν άφησαν, βέβαια, πίσω τους πικρές γεύσεις, αλλά ο χρόνος κοντεύει να τις σβήσει. Το άσχημο είναι ότι παγίωσαν και καταστάσεις που δεν αλλάζουν. Δεν ωφελούν οι περιχαρακώσεις, και πιο πολύ τα ατυχή πυροτεχνήματα τύπου, «αιρετικοί παπικοί», «λατίνοι», «θεολογικόν έκτρωμα του Βατικανού» και άλλα. Η Ορθοδοξία ή είναι απλώς η Ανατολική περιχαράκωση της Εκκλησίας, ή είναι-και είναι-η όντως ζωντανή συνείδησή της, οπότε οφείλει να ακολουθεί άφοβα και αδιάκοπα μια στρατηγική αγάπης χωρίς όρους και όρια !

     Εδώ μπορεί να αποτελέσει οδηγό εκείνο το «επάναγκες»(4) που βρίσκουμε στη Σύνοδο των Αποστόλων. Μπορούμε, δηλαδή, να δούμε τον «ογκόλιθο» ως το «επάναγκες» για τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία ! Το άθραυστο κέλυφός της, που όπως στη χελώνα, αν της το αφαιρέσεις, τη σκοτώνεις. Και να ήθελε ο Πάπας, δεν μπορεί να τον βγάλει από τη μέση. Αιώνες τώρα έγινε βίωμα στη Δύση, και δεν μπορούν ίσως οι εκεί πιστοί να φανταστούν τον Αρχηγό της Εκκλησίας τους, να λέει: «Αυτά που σας έλεγα ως τώρα, ξεχάστε τα» ! Χάρισμά του, και χάρισμά τους, και ο «ογκόλιθος», και το «παλλίον» και κάθε τι που κρίνουν ότι χωράει στο «επάναγκες», αν με αυτά θεωρούν ότι κατεβάζουν θεία Αγάπη στον κόσμο, πράγμα που είναι το καίριο.

     Από κει και πέρα, στην όλη Εκκλησία ο Πάπας, Επίσκοπος αδελφός αγαπητός, primus inter pares κατά την αρχαία εκκλησιαστική τάξη. Ανώτατη εξουσία στην  Εκκλησία η Οικουμενική Σύνοδος, και ο .λαός του Θεού η άγρυπνη συνείδηση. Συνισταμένη της Πίστης, απαραχάρακτο το Σύμβολο-Νικαίας Κωνσταντινουπόλεως και οι επτά Οικουμενικές Σύνοδοι. Τα μετά ταύτα, εντάσσονται στο «επάναγκες», την αγαπητική ετερότητα κάθε Εκκλησίας, ένα ιδίωμα «κατ’ οικονομίαν» σεβαστό, μη επιβαλλόμενο στους άλλους, εναρμονιζόμενο όμως δυναμικά με την Αλήθεια της Εκκλησίας. Όλα αυτά πατούν στο καλά στρωμένο χαλί της Αγάπης, που «πάντα στέγει» τις αδυναμίες μας και «ουδέποτε εκπίπτει» !

     Ας μην ξεχνάμε ότι, οι Οικουμενικές Σύνοδοι αντιμετώπισαν και έλυσαν σοβαρά ζητήματα ευκαιριακά. Έκλεισαν τρύπες ή θεράπευσαν πληγές που άνοιξαν χριστιανοί, οι οποίοι  έβαζαν τον ανθρώπινο λόγο πάνω από το θείο, δεν εγκλώβισαν την άβυσσο της Αλήθειας του Θεού σε κάποιες λέξεις. Ήγουν, αν δεν παρεμβάλλονταν οι αιρετικοί, δε θα υπήρχε η ανάγκη τους. Στο θέμα αυτό μοιάζουμε με τα παιδιά, που φαντάζονται πως μεταφέρουν με τη χούφτα τους τον ωκεανό σε μια γουβίτσα-Αυγουστίνος. Οι Μάρτυρες ομολογούσαν την πίστη τους μόνο με δυο λέξεις: «Είμαι Χριστιανός». Και αυτό ήταν υπέρ-αρκετό. Και η Εκκλησία δεν είπε ποτέ ότι κατέχει όλη την Αλήθεια για το Θεό, αλλά μόνο όση Αλήθεια της αποκάλυψε και της παραχώρησε ο Θεός ως επαρκές για τη σωτηρία όλο της. Στην Αγία Γραφή διαβάζουμε: «Ταύτα γέγραπται ίνα πιστεύσητε, ότι Ιησούς εστίν ο Χριστός, ο Υιός του Θεού» και ίνα πιστεύοντες ζωήν έχητε εν αυτώ. Έστι και άλλα, άτινα εάν γράφηται…»(5)

     Αν δεν είχαν παρεμβληθεί οι τρύπες ή οι πληγές των αιρετικών, στην υπόθεση του Θεού θα ακουγόταν ο παφλασμός του ωκεανού Αγάπης του, σαν «ήχος ως υδάτων, υδάτων πολλών»(6). Ακριβώς αυτό καλείται να περάσει σήμερα η Εκκλησία στον 21^ο αιώνα. Όχι με φανφαρονισμούς, ούτε με αφελείς αντί-αιρετικές κορώνες, αλλά με μια πίστη μεταστοιχειωμένη σε ζωής Αγάπης του Θεού και του ανθρώπου, κατά τη δίδυμη εντολή του Χριστού στην οποία, «άπας ο νόμος και οι προφήται κρέμανται», πράγμα που κάνει και την καίρια διαφορά !

******

     Ορθόδοξοι, Ρωμαιοκαθολικοί, Προτεστάντες επείγει να κινηθούμε προς αυτή την κατεύθυνση. Επείγει να κάνουμε ατυχές παρελθόν το «βασικό ένστικτο», να ανατρέψουμε την αντιστροφή των μεγάλων αντιστροφών του Χριστού. Η Αγάπη μπορεί να ξεκινήσει και την ενδέκατη, ακόμη και τη δωδέκατη ώρα, και να ευλογηθεί από το Χριστό !   

--------------------------------------------

1. 1Κορ.1,13
2. Μαρκ.10,42 κε
3. Αισχύλου Προμηθεύς στ. 1025 κε
4. Πραξ.15,28
5. Ιωαν.20,31              

*«ΣΥΝΑΞΗ» τ. 57, Ιαν.-Μαρτ. 1996

ΣΤΟ ΒΗΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΙΕΡΑΡΧΩΝ

ΣΤΟ  ΒΗΜΑΤΙΣΜΟ  ΤΗΣ  ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ  ΤΩΝ  ΤΡΙΩΝ  ΙΕΡΑΡΧΩΝ

ΑΘ.  ΚΟΤΤΑΔΑΚΗΣ

α.   «Ο Μ. Βασίλειος είχε αφιερώσει τη μεγάλη καρδιά του, στο Θεό, στη φύση, και στους γύρω του ανθρώπους, στους φτωχούς, και στους άρρωστους». Αυτή η επισήμανση του Ακαδημαϊκού Π. Κανελλόπουλου, που καλύπτει ασφαλώς και «τους Τρεις μεγίστους φωστήρας της Τρισηλίου Θεότητος», αναδείχνει το Σταυρό της Αγάπης τους, και τους κάνει επίκαιρους ως, «μορφές που ενσαρκώνουν κάτι πιο σπουδαίο από τον τύπο του απλού σοφού, του απλού αγίου ή ασκητή, του απλού κοινωνικού εργάτη ή επαναστάτη. Ενσαρκώνουν τον τύπο του καινούργιου ανθρώπου του Χριστού… τον τύπο του αληθινού ανθρώπου»-Λεβ Ζιλλέ

β.   Σε χαιρετισμό μνήμης σημερινής χριστιανής διαβάζω: «Ψυχή ευγενική, ακούραστη στο έργο της αγάπης, ζούσε τα προβλήματα και τον πόνο των δοκιμαζομένων συνανθρώπων της  ακόμα και τους τελευταίους μήνες της ζωής της, που η ανίατη ασθένεια την είχε καθηλώσει στο κρεβάτι του πόνου ... Μια ζεστή σούπα στον άρρωστο, ένα γλυκό φτιαγμένο από τα χέρια της έφευγαν διακριτικά από το σπίτι να ανακουφίσουν, να βοηθήσουν». Ανιχνεύω «τα έργα» που θέλει ο Ψαλμός να «ακολουθούν τους μακάριους εν Κυρίω αποθνήσκοντες», .τη «δια της αγάπης ενεργούμενη πίστη» ! Ανιχνεύω το ουσιαστικό όλον της Εκκλησίας από βηματισμό στην Ορθοδοξία των Τριών Ιεραρχών !

     Ας μην εκληφθούν όσα ακολουθούν συμβατικές σκέψεις ενός θεολόγου, αλλά  υπαρκτικοί  προβληματισμοί ενός σημερινού χριστιανού, που στέκει «εν σιγή» μπρος σ’ αυτά τα εκπληκτικά αγιώνυμα εκκλησιαστικά μεγέθη, και θέλει με μια «παρ’ ελπίδα επ’ ελπίδι» αγωνία να τα παρεμβάλει στην εποχή μας. Μια εποχή που απώθησε την Εκκλησία στο περιθώριο, και απογύμνωσε την ψυχή του ανθρώπου από τα σύμβολα της άνω αναφοράς, εγκλωβίζοντάς την σε γεωκεντρικά σχήματα ορθολογιστικών ρυθμίσεων. Όπου, η πολιτική, «αυτό το αφιόνι της μεταφυσικής αποχαύνωσης των μαζών, ιδιαίτερα των διανοουμένων»-Χ. Γιανναράς-και ο οικονομικός ολοκληρωτισμός θολώνουν το νου και πλακώνουν την καρδιά. Αλλά, και όπου, η θεολογική-εκκλησιαστική πλευρά, αντί του δικού τους Σταυρού της Αγάπης, στο όνομα «της στροφής στην Ορθοδοξία»-«μιας μίμησης των τύπων εκφράσεως του βυζαντινού παρελθόντος»-Μητροπολίτης Περγάμου Ιωάννης-διακυμβαλίζει «ως ορθόδοξη αυτοσυνειδησία και πνευματικότητα» κάποια «σταυρικά υποκατάστατα», και τελευταία νεογιλοί του χώρου επιδίδονται σε μια Αντί-Δυτική αφοριστική υστερία, που υποβιβάζει την Ορθοδοξία σε επίπεδο «Αντί-Δύσης» !